Z DZIEJÓW INSTYTUTU HISTORII UNIWERSYTETU ŁÓDZKIEGO

HISTORIA

Początki łódzkiego środowiska historycznego, jako społeczności akademickiej, wiążą się z powstaniem 24 maja 1945 r. pierwszej samodzielnej uczelni wyższej w tym mieście – Uniwersytetu Łódzkiego, aczkolwiek jego korzeni można doszukiwać się już w latach międzywojennych, w okresie działalności w Łodzi Oddziału Wolnej Wszechnicy Polskiej. Tworzenia łódzkiego ośrodka historycznego podjęli się od 1945 r. ludzie wywodzący się z różnych środowisk naukowych, mający za sobą często odmienne doświadczenia. Byli wśród nich zarówno badacze o ustalonej już pozycji w polskim dziejopisarstwie, jak i historycy, którzy przed II wojną dopiero zaczynali swoje kariery naukowe. W 1945 r. do Łodzi przybyli m.in. z Wilna – Stanisław Franciszek Zajączkowski, Henryk Łowmiański, Stefan Krakowski, później via Londyn Jan Adamus; ze Lwowa – Ludwik Kolankowski, Stanisław i Krystyna Śreniowscy; z Warszawy – Marian Henryk Serejski, Bohdan Baranowski, Witold Kula, Czesław Leśniewski; z Poznania – Juliusz Willaume, z Krakowa – Józef Wolski. Istotną rolę w obsadzaniu stanowisk w powstających katedrach i zakładach odgrywali badacze związani przed wojną z OŁ WWP, a skupieni wokół prof. Natalii Gąsiorowskiej-Grabowskiej. Część z nich związała swe losy z Łodzią i UŁ na stałe, dla innych Łódź była tylko przystankiem w dalszej wędrówce.

W pierwszych powojennych latach większość odrębnych katedr i zakładów historycznych wchodziła w skład Wydziału Humanistycznego, a tylko niektóre placówki zajmujące się także problematyką historyczną organizacyjnie funkcjonowały w ramach innych wydziałów. Dopiero w 1948 r. z inicjatywą zorganizowania katedr historycznych w Instytut Historyczny wystąpiła prof. Natalia Gąsiorowska-Grabowska. Zespolenie się w Instytut Historyczny uzasadniano przede wszystkim prowadzeniem wspólnej problematyki badawczej oraz ułatwieniem realizowanych zadań dydaktycznych. Akcentowano także większe możliwości poszerzenia kontaktów z innymi ośrodkami historycznymi w kraju i za granicą. Widziano w zespolonym Instytucie poważniejszą szansę na poprawę warunków lokalowych, utworzenie wspólnej biblioteki oraz innych pomocniczych jednostek. Według protokołu Rady Wydziału Humanistycznego z dnia 24 czerwca 1948 r. akces do Instytutu Historycznego UŁ zgłosiły katedry: Historii Społeczno-Gospodarczej; Historii Polski Średniowiecznej; Historii Starożytności i Średniowiecza; Historii Powszechnej Nowożytnej. Senat UŁ na początku roku akademickiego 1948/1949 zatwierdził Statut IH, umożliwiając tym samym działanie nowej jednostce naukowo-dydaktycznej. Natomiast dopiero w 1950 r. Ministerstwo Oświaty potwierdziło istnienie IH UŁ. Począwszy od 1948 r. pracami Instytutu Historycznego, jako przewodnicząca (następnie kierownik IH) kierowała N. Gąsiorowska-Grabowska, a od 1952 r. B. Baranowski. Po 1956 r. ostatecznie zaczęto używać nazwy dyrektor Instytutu.

W roku akademickim 1949/1950 w Instytucie Historycznym UŁ zatrudnionych było 24 pracowników naukowo-dydaktycznych, w tym 6 profesorów. Sytuacja lokalowa jednostki była niezmiernie trudna. Pracownicy IH korzystali wówczas z 8 pokojów ulokowanych na pierwszym piętrze siedziby Uczelni przy ul. Lindleya 3, a do prowadzenia zajęć dydaktycznych dysponowali tylko 2 salami, dlatego też doraźnie wykorzystywano sale znajdujące się w gestii Rektoratu.

Z początkiem roku akademickiego 1952/1953 nastąpiły kolejne zmiany administracyjne. W strukturze UŁ zaczął działać nowo powołany Wydział Filozoficzno-Historyczny, a w nim Instytut Historyczny, dzielący się tylko na dwie katedry. Były to: Katedra Historii Polski z zakładami: Historii Gospodarczej i Społecznej, Historii Polski Średniowiecznej i Nowożytnej, Historii Ruchów Społecznych oraz Katedra Historii Powszechnej z zakładami: Historii Społecznej Starożytności i Średniowiecza, Historii Starożytnej, Historii Nowożytnej. Stan taki utrzymał się do okresu przemian społeczno-politycznych w Polsce w 1956 r. Natomiast w 1954 r. poprawiły się warunki lokalowe jednostki, gdyż Instytutowi Historycznemu przekazano większość pomieszczeń w pofabrycznym gmachu przy ul. M. Buczka 27a (obecnie ul. A. Kamińskiego).

Po 1956 r. ograniczenie centralizmu i przynajmniej niewielkie rozszerzenie uprawnień samorządowych znalazło odbicie w nowej, wyraźnie rozbudowanej, strukturze organizacyjnej Instytutu, w którym podstawową komórkę organizacyjną stanowiły katedry. Począwszy od roku akademickiego 1957/1958 funkcjonowało 6 katedr, a niektóre z nich podzielone zostały na zakłady. Były to: Katedra Historii Polski i Nauk Pomocniczych Historii, Katedra Historii Polski XVI–XVIII w., Katedra Historii Polski XIX–XX w., Katedra Historii Powszechnej Starożytnej i Średniowiecznej, Katedra Historii Średniowiecznej Europy Wschodniej i Katedra Historii Powszechnej Nowożytnej i Najnowszej.

Od roku akademickiego 1970/1971 narzucono uczelniom nową strukturę organizacyjną, a za podstawową formę organizacyjną uznano instytuty. Na miejsce dotychczasowej nazwy Instytut Historyczny, wprowadzono nową – Instytut Historii UŁ, w którym uruchomiono tylko pięć zakładów. Były nimi: Zakład Historii Powszechnej Starożytnej i Średniowiecznej; Zakład Historii Nowożytnej i Najnowszej; Zakład Historii Polski Średniowiecznej; Zakład Historii Polski Nowożytnej; Zakład Historii Polski Najnowszej. W następnych latach w wyniku wielu zabiegów powołane zostały kolejne jednostki Instytutu: Pracownia Metodyki Nauczania Historii, Zakład Historii Narodów ZSRR, Zakład Nauk Pomocniczych Historii, Zakład Historii Polski Ludowej. Ponadto w latach 80. na krótki okres do struktury Instytutu Historii UŁ włączony został reaktywowany Zakład Historii Sztuki. W ramach IH powołane zakłady posiadały przede wszystkim charakter jednostek dydaktycznych, natomiast działalność naukowa miała być skoncentrowana głównie w ramach zespołów badawczych. Do najwcześniej powołanych zespołów należały: Interdyscyplinarny Zespół Naukowo-Badawczy Struktur i Przemian Wsi Polskiej XIX–XX w.; Interdyscyplinarny Zespół Historii Przemysłu, Centrum Badań nad Pokojem; Interdyscyplinarny Zespół Naukowo-Badawczy „3 Maja w tradycji i kulturze polskiej”. W styczniu 1981 r. Instytut Historii stał się jednym z istotnych miejsc Uczelni, gdzie licznie zgromadzili się studenci Wydziału Filozoficzno-Historycznego, uczestniczący w trwającym blisko miesiąc strajku studenckim, zakończonym podpisaniem w lutym tego roku porozumień łódzkich.

Jednak dopiero w wyniku przemian 1989 r. zdecydowanie uległa zmianie sytuacja w Instytucie Historii. Ograniczony został centralizm, wprowadzono podział na szereg katedr, zakładów i pracowni, którym przywrócono wiele uprawnień. Obecnie poszczególne jednostki organizacyjne są samodzielnymi pod względem badawczym. W ramach Instytutu Historii, który jest więc federacją katedr, łączy je przede wszystkim wspólna realizacja procesu kształcenia studentów. Funkcje dydaktyczne w IH realizowane były w tym okresie (pocz. XXI wieku) w ramach studiów stacjonarnych – I stopnia (licencjackich) i II stopnia (magisterskich). Ponadto liczną grupę stanowili studenci 4-letnich Studiów Doktoranckich Wydziału Filozoficzno-Historycznego, MIHSD i IHSD. W Instytucie Historii prowadzone były również studia podyplomowe z historii oraz wiedzy o społeczeństwie.

W 2004 r. dzięki zakończonej modernizacji starego gmachu i dobudowaniu do niego nowego skrzydła, pracownicy i studenci Instytutu Historii UŁ uzyskali wreszcie odpowiednie warunki do realizacji procesu dydaktycznego.

WSPÓŁCZESNOŚĆ

Instytut Historii UŁ zrzesza dziś (wrzesień 2018) następujące jednostki: Katedra Historii Bizancjum, Katedra Historii Średniowiecznej, Katedra Historii Nowożytnej, Katedra Historii Polski XIX wieku, Katedra Historii Polski Najnowszej, Katedra Historii Polski i Świata po 1945 r., Katedra Historii Powszechnej Najnowszej, Katedra Historii Historiografii i Nauk Pomocniczych Historii, Pracownia Dydaktyki i Technologii Informacyjnej, Centrum Badań Żydowskich. Jednostki te są samodzielne pod względem badawczym.

Kierunki badań naukowych, prowadzonych przez historyków łódzkich od chwili powstania Instytutu Historii, aż do pierwszych lat XXI w., są bardzo zróżnicowane. Pisząc o Instytucie Historii UŁ nie sposób nie wspomnieć o łódzkiej szkole badań nad historią społeczno-gospodarczą (profesorowie N. Gąsiorowska-Grabowska, S.M. Zajączkowski, Z. Stankiewicz, J. Śmiałowski, H. Brodowska-Kubicz, J. Janczak, K. Badziak, T. Nowak, W. Puś, S. Pytlas, J. Kita, K.P. Woźniak, M. Sikorska-Kowalska, A. Kowalska-Pietrzak). W Łodzi znajduje się najsilniejszy w Polsce ośrodek bizantynologiczny, tworzony przez lata przez prof. H. Evert-Kappesową, W. Cerana, M. Dąbrowską, M. Kokoszko, S. Bralewskiego, M. Leszkę, T. Wolińską (współtworzy Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo-Wschodniej im. prof. Waldemara Cerana Ceraneum i serię wydawniczą „Byzantina Lodziensia”). Ogromny wkład wnoszą również pracownicy zajmujący się historią historiografii i naukami pomocniczymi historii (profesorowie M.H. Serejski, K. Śreniowska, A.F. Grabski, R. Rosin, A. Szymczak, R. Stobiecki, M. Adamczewski, J. Kolbuszewska). Wiele wybitnych prac powstało na temat historii dyplomacji (profesorowie J. Dutkiewicz, W. Michowicz, A.M. Brzeziński, A. Harasimowicz, R. Żurawski vel Grajewski, S.M. Nowinowski. D. Jeziorny). Nie da się pominąć osiągnięć z dziedziny historii nowożytnej, szczególnie w zakresie badań nad historią kultury (prof. B. Baranowski, Z. Kuchowicz) i parlamentaryzmu polskiego okresu Rzeczypospolitej szlacheckiej (profesorowie W. Szczygielski, W. Filipczak), czy wreszcie wkładu w badania sowietologiczne i dotyczące historii Europy Środkowo-Wschodniej (profesorowie W. Bortnowski, A. Głowacki, E. Wiśniewski, P. Chmielewski). Poważny dorobek osiągnęli specjaliści w zakresie historii wojskowości średniowiecza oraz czasów nowożytnych i najnowszych (profesorowie A. Nadolski, S. Krakowski, J. Szymczak, T. Grabarczyk, W. Kozłowski, W. Jarno, R. Kowalczyk). Swoją rolę odgrywali i odgrywają historycy zajmujący się historią polityczną Polski (profesorowie S.F. Zajączkowski, S. Banasiak, B. Wachowska, A. Barszczewska-Krupa, P. Samuś, M. Nartonowicz-Kot, P. Waingertner, J. Pietrzak, L. Olejnik, K. Lesiakowski. G. Markiewicz) oraz powszechną (profesorowie H. Katz, Z. Libiszowska, J. Grobis, Z. Anusik, J. Daszyńska, K. Jedynakiewicz-Mróz) w różnych epokach. Rozmachu nabrały również badania nad dziejami mniejszości narodowych, zwłaszcza żydowskiej w XIX i XX w. (Centrum Badań Żydowskich).

Świetne wyniki studentów Instytutu mogą mieć związek z dostępnością zasobów Biblioteki Instytutu Historii , która została utworzona w 1948 roku. Obecnie w zbiorach Biblioteki IH znajdują się 69 100 woluminy książek, 2410 jednostek zbiorów specjalnych oraz 858 tytułów czasopism (w 17 010 woluminach), co łącznie stanowi księgozbiór liczący 88 520 woluminy. Z księgozbioru podstawowego druków zwartych na szczególną uwagę zasługują wydawnictwa określane mianem cymeliów, których biblioteka posiada około 6000 woluminów (w tym wydawnictwa wydane do 1918 roku).

Oferta dydaktyczna Instytutu Historii UŁ IH obejmuje stacjonarne studia historyczne I i II stopnia oraz nowy, cieszący się popularnością dwustopniowy kierunek o nazwie wojskoznawstwo. W ofercie IH UŁ debiutuje e-historia, czyli niestacjonarne studia z zastosowaniem metod e-learningowych. Propozycja kierowana jest głównie do osób, które są czynne zawodowo, mieszkają z dala od Łodzi bądź przebywają poza granicami Polski i świadomie oraz umiejętnie pragną wykorzystywać wiedzę historyczną w świecie nowoczesnych technologii i sieci internetowych. Liczną grupę stanowią studenci czteroletnich Studiów Doktoranckich Wydziału Filozoficzno-Historycznego, MIHSD i IHSD. W Instytucie Historii UŁ prowadzone są również studia podyplomowe z archiwistyki, historii oraz wiedzy o społeczeństwie.

Obecny dyrektor Instytutu Historii UŁ, dr hab. Dariusz Jeziorny, prof. UŁ, tak podsumowuje siedem dekad istnienia jednostki: 70 lat istnienia Instytutu znakomicie wpisuje się w 70 ostatnich lat historii Polski. Był to czas budowania struktury i wytężonej pracy, ale jednocześnie politycznych zakrętów i przełomów, niejednokrotnie bardzo bolesnych dla ich uczestników. Gdy chodzi przyszłość, nie mam wątpliwości, że nasze środowisko może wnieść poważny wkład w rozwój nauki historycznej w naszym kraju. Nadzieję budzi też praca z młodzieżą na naszych kierunkach studiów – historii i wojskoznawstwie. Zainteresowanie wzbudziła nowa propozycja dydaktyczna, e-historia, czyli prowadzenie badań dziejów ludzkości w środowisku cyfrowym. Otwarte pozostaje dodatkowo pytanie, czy dzisiejsi politycy, rządzący Polską, pozwolą na rozwój naszego Instytutu, albo, lepiej powiedziawszy, szeroko rozumianej humanistyki w naszym kraju. Okrągłą rocznicę Instytutu Historii UŁ grono pracowników postanowiło uczcić obchodami jubileuszowymi o których możecie przeczytać więcej na innych zakładkach tej strony.

DYREKTORZY INSTYTUTU

W ciągu siedmiu dekad istnienia Instytutu Historii UŁ jego dyrektorami byli następujący profesorowie:

  • Natalia Gąsiorowska-Grabowska (1948–1952)
  • Bohdan Baranowski (1952–1956)
  • Józef Dutkiewicz (1956–1967)
  • doc. Leon Tadeusz Błaszczyk (1967–1968)
  • Józef Dutkiewicz (1968–1970)
  • Stefan Banasiak (1970–1978)
  • Bohdan Baranowski (1978–1981)
  • Władysław Bortnowski (1981–1983)
  • Alina Barszczewska-Krupa (1983–1984)
  • Zbigniew Stankiewicz (1984–1990)
  • Paweł Samuś (1991–1996)
  • Stanisław Marian Zajączkowski (1996–1998)
  • Jerzy Grobis (1998–2002)
  • Waldemar Ceran (2002–2005)
  • Zbigniew Anusik (2005–2008)
  • Maria Nartonowicz-Kot (2008–2015)
  • Jarosław Kita (2015–2016)
  • Dariusz Jeziorny (od 2016)

 

Cookies help us deliver our services. By using our services, you agree to our use of cookies. More Info | Close